Kicking the Habit

Het ATP Nightmare Before Christmas-verslag (3): Caribou brengt extatische climax

Sun Ra Arkestra op ATP.

Gastredacteur Marc Puyol-Henning (Skylinereviews.com) bracht het afgelopen weekeinde door op ATP’s Nightmare Before Christmas-festival in het Butlins vakantiepark in het Engelse Minehead. Drie curatoren maakten dit keer de dienst uit wat betreft de line-up: na Les Savy Fav op de vrijdag en Battles op zaterdag, zorgt Caribou als curator van de zondag voor een gedenkwaardig slot, mede dankzij het zeldzame optreden als Caribou Vibration Ensemble.

Het is eigenlijk alleen maar goed, dat een festival zo naar een climax kan toe werken. Om met de deur in huis te vallen: dag drie is a priori de beste. De Britse ranzigheid van de zalen in combinatie met de geur van hotdogs en vuile vloerbedekkingen na twee volle dagen optredens kan ons niet deren. Het programma van zondag is immers op papier al veel te goed om lang stil te staan bij dat soort details. Caribou opent al met een volwaardige live-act en toont hoe je een fantastisch optreden kunt geven in slechts drie kwartier. Eén enkel Swim-nummer, maar vooral een goede voorsmaak voor wat ‘s avonds nog komen zal.

De dag van Caribou staat vooral in het teken van free jazz en de meer harmonieuze, exotische stijlen. Pharoah Sanders bijvoorbeeld is zo'n naam die het ATP-weekend maakt tot wat het is: een uitzonderlijke combinatie van goede muziek, ongeacht het genre. En jazz weten de ATP-gangers best te appreciëren, zelfs al is Sanders nogal lauwtjes bezig. De saxofoon laat hij grotendeels links liggen, zingen doet hij slechts op het einde met enige beperkingen omwille van Sanders' hoge leeftijd. Neen, het was zijn band die van dit optreden een gedenkwaardig ATP-moment maakte. Jazz van de bovenste plank, die van avant-gardistisch naar klassiek evolueerde gedurende de set, met alweer een uitmuntende drummer.

Nederlandse levende legende The Ex met Ethiopische saxofonist Getatchew Mekuria zet de trend van unieke eenmalige ervaringen op de zondag voort. Wat op het eerste gezicht een bizarre mix lijkt, ontpopt zich tot een indrukwekkende combinatie van stampende blazers, gitaren en de Ethiopische grootmeester Mekuria in het midden. Minpuntje is het wat brave karakter van deze set, maar toch heeft het gelegenheidscollectief een sterke finale in petto. Het geluid staat zoals bij de meeste optredens ook hier overigens ontzettend hard. Zoals het hoort.

Een ander uniek moment kondigt zich intussen aan: Sun Ra Arkestra, graag geziene gast bij ATP. Wat ze tegenwoordig zoal uitvoeren, is niet meteen duidelijk, en aanvankelijk lijkt het samenspel van de band dramatisch uit te pakken. Een hoog niveau haalt de set hierdoor nooit, maar de ontspanning die Sun Ra Arkestra deze dag brengt, is onverwacht plezierig. Er heerst zowaar een bescheiden kerstsfeertje en naar het einde toe mag je gerust zeggen dat genoeg bezoekers in hogere sferen verkeren. Waar Sun Ra dus permanent lijkt in te verblijven. Opnieuw ATP ten voeten uit.

Hoewel er tot nog toe ontzettend veel goeds te horen was op het festival, komt het gemis van échte ontdekkingen, van nooit eerder gehoorde klanken en ingewanden drillende bassen op deze laatste dag alsnog even bovendrijven. Het is dan ook bizar dat precies Caribou voor een naam zorgde die ons toch een eerste 'Merzbow-momentje' schonk: Roll The Dice. Veel stelt de live-act niet voor: twee jongens achter de knoppen met een analoog keyboard. Geen liedjes, geen teksten, geen refreinen. Enkel een muur van geluid en projecties. Precies wat we nodig hadden.

Flying Lotus was het feestmoment van dag twee, maar Omar Souleyman ontpopt zich zonder moeite tot feestkoning van dit ATP-weekend. We konden het ook verwachten, want de Syriër is een ontzettende hype en heeft intussen een back catalogue van honderden (!) opnames die specifiek ontworpen zijn om zelfs de meest koelbloedigen onder ons wild te laten gaan. Westerse beats, hoe opzwepend ook, kunnen niet tippen aan de deels voorgeprogrammeerde percussie en 'saz', die de éénmansbegeleiding van Souleyman als salvo's over het publiek afschiet. Een uur lang. De nummers en teksten - we hebben het raden naar de inhoud ervan - zijn uiteraard behoorlijk gelijkwaardig, maar tijdens dit optreden vliegt de tijd voorbij. Deze sfeer in de gezellige tweede zaal, crowdsurfers incluis, hadden we nog niet eerder gevoeld. We moeten deze act zeker niet volledig serieus opvatten op het muzikale niveau, maar als feestact kent Souleyman op het moment geen gelijke.

Manusje-van-alles Kieran Hebden a.k.a Four Tet kan dit feest onmogelijk overtreffen, maar brengt wel een andere, meer continue dimensie van elektronica. Opnieuw dringt de vergelijking met Flying Lotus zich op en zeker: eerstgenoemde heeft een unieke sound. Maar Four Tet vult het uur tot in de kleinste hoekjes, zonder climaxen of ook maar enig niveauverschil. Strak, egaal, doordacht. Zo hoort het.

Hebden mag meteen blijven staan, want Caribou is duidelijk van plan om deze zondag groots af te sluiten. Naast de man achter Four Tet, nodigde bandleider Daniel Snaith ook de zanger van Junior Boys uit, plus James Holden en Marshall Allen (van Sun Ra en ondertussen 87 jaar!). En jawel: voor velen in de zaal was Caribou Vibration Ensemble (foto links) wellicht de beste liveband die ze ooit bezig zagen. De twee drummers (alweer schitterend!), de baslijnen en de blazers vormen gezamenlijk een spectaculair geheel dat vooral prima tot uiting komt bij het oudere Caribou-werk. Meer jazzy van aard en zonder de herkenbaarheidsfactor van de Swim-tracks, passeren er nummers van acht minuten, overgangen die tegen techno aanleunen, absurd hevige basvlagen en ander brutaals. Maar toch blijft de schoonheid telkens opnieuw behouden in de zang van Snaith zelf, of in het aandeel van Marshall Allen.

Minpunten? Hooguit de wat afgeraffelde versie van Odessa. Swim leent zich duidelijk niet zo goed tot voor dit type live-project, zonder dat dit iets hoeft af te doen aan een andere klassieker van diezelfde plaat: Sun. Even dreigde ATP's Nightmare 2012 in het gedrang te komen: instorting van de concertzaal leek heel dichtbij toen werkelijk iedereen wild in het rond sprong, met zéér goede reden.  

Nog extatisch na zo'n optreden gaat het publiek en masse voor de laatste noten van ATP's Nightmare, en wel tijdens het laatste uur van Theo Parrish' marathonset. Het feestje dat daar in extremis nog gebouwd wordt, vat de essentie van ATP goed samen: jonge en niet zo jonge mensen die de liefde voor muziek gemeen hebben en zich vooral niet vastpinnen op stijlen of genres. Parrish draait funk uit de jaren '70. De goeie ouwe shit, die vandaag zo weinig aan bod komt als het aankomt op plaatjes draaien. Alleen de aanwezigheid van die muziek blijkt voldoende om iedereen nog eens te laten beseffen wat ATP’s Nightmare Before Christmas is: een plek waar men elkaar begrijpt zonder taal, maar wel middels muziek, ongeacht de stijl.  

En dan te bedenken dat de affiche van 2011 ten opzichte van eerdere afleveringen niet eens uitblonk in vernieuwing of uitzonderlijke rariteiten. Neen, deze keer ging het zelfs om een relatief 'mainstream' ATP-evenement. Maar de ervaring blijft dezelfde als altijd: het gevoel hebben dat een wereld van mogelijkheden open gaat en dat het schrale Butlins Holiday Resort als het ware heel even een  Gallisch dorpje van Asterix en Obelix wordt voor de alternatieve muziekliefhebber. ATP houdt moedig stand in een immer commercialiserende live-industrie. Ondersteun het dan ook, en ga vooral zelf eens naar zo'n weekend in Minehead. Je zult het niet gauw vergeten.

Lees ook de verslagen de vrijdag en de zaterdag van ATP's Nightmare Before Christmas.